Maatschappelijke baten van open data overwegend positief

Nieuws - 04 december 2017 - Webredactie-OTB

Het beschikbaar maken van overheidsdata voor vrij gebruik levert meer baten op dan kosten. Wel moet worden voorkomen dat persoonsgegevens te achterhalen zijn. 

 

Het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties heeft zich als doel gesteld om data die de overheid verzamelt zoveel mogelijk voor iedereen vrij beschikbaar te maken. Zij geeft daarbij zogenoemde ‘high value’-datasets voorrang: datasets die naar verwachting per direct een grote bijdrage kunnen leveren aan de Nederlandse economie, zoals de BAG (Basisregistraties Adressen en Gebouwen), de NDW (Nationale Databank Wegverkeersgegevens), de LZ WOZ (Landelijke voorziening WOZ-waarden), Polisbus (met data over banen en lonen van Nederlandse werknemers) en de dataset Kindermishandeling in Nederland. De BAG, de NDW en de dataset Kindermishandeling in Nederland zijn nu al als open data beschikbaar, de andere datasets zouden op termijn op die manier beschikbaar kunnen komen.

Maar wat zijn nu daadwerkelijk de maatschappelijke kosten en baten van open data? En maakt het dan nog uit of je deze aanbiedt als open data of digitaal gekoppeld aan weer andere data aanbiedt als ‘linked open data’? 

Open datasets kwalitatief beter

Uit internationale studies blijkt volgens het Kenniscentrum Open Data van het OTB dat het moeilijk is om de maatschappelijke baten van open data uit te drukken in geld. Vaak kijken onderzoekers alleen naar de baten en niet naar de kosten. Maar er zijn ook niet-monetaire effecten die het maatschappelijk nut kunnen onderbouwen. Van Loenen licht toe: “Het bedrijfsleven downloadt en raadpleegt datasets veel vaker als het eenmaal open data zijn. De datasets nemen in kwaliteit toe doordat gebruikers fouten in de datasets melden. Het gebeurde voorheen nog wel eens dat data op verschillende plekken werden verzameld en bijgehouden, wat fouten in de hand werkte, maar de dubbele verzamelingen verdwijnen in snel tempo. Dit levert een efficiëntere overheid met een beter imago op. Alles afwegend zijn de maatschappelijke baten hoger dan de kosten, maar het blijkt lastig om deze te kwantificeren.”

Kosten laag bij high value-datasets

De kosten van het beschikbaar stellen van de vijf high value-opendatasets zijn laag. Een voorwaarde om dat te bereiken is wel dat aanbieders de data met weinig bewerking kunnen publiceren als open data. Met name voor data die de overheid nu tegen betaling aanbiedt zijn de kosten voor het als open data beschikbaar stellen erg laag. Vaak is al geïnvesteerd in infrastructuur en technologie als onderdeel van vernieuwingen in het databeleid en als onderdeel van de primaire taak van de overheid.

Van Loenen: “Het kosteloos aanbieden van open data trekt nieuwe groepen gebruikers aan. Tegelijkertijd heeft de overheid dankzij open data geen administratieve lasten rond betalingen meer. Ook zorgen open data voor transparantie bij de overheid, wat bijdraagt aan de efficiëntie van de overheid, bijvoorbeeld dankzij minder dubbele werkzaamheden, en maakt de overheid ook zelf meer gebruik van de data.” Andere maatschappelijke baten zijn bijvoorbeeld dat door een verbetering van een dataset als de NDW minder files ontstaan  omdat automobilisten meer wegverkeersgegevens hebben via hun routeplanners. Al met al zijn de maatschappelijke baten van het beschikbaar stellen van open data groter dan de kosten en het wegvallen van inkomsten uit verkoop van data.

Data zijn ook aan te bieden als ‘linked open data’, dat wil zeggen dat de data aan andere (open) data te koppelen zijn. Dit kost slechts een fractie van de totale kosten van het ontwikkelen en beheren van deze data. Het is lastig dit in geld uit te drukken omdat linked (open) data nog niet breed zijn geïmplementeerd. Van Loenen: “Ik verwacht dat je sneller de positieve effecten bereikt door data als ‘linked data’ aan te bieden, omdat hiermee betere aansluitingen tussen databestanden mogelijk zijn.” 

Persoonsgegevens anonimiseren

Sommige datasets bevatten persoonsgegevens. Deze mogen conform de Wet bescherming persoonsgegevens niet als open data beschikbaar komen, tenzij. De aanbieder deze persoonsgegevens anonimiseert. Van Loenen: “Deze datasets kunnen door het anonimiseren minder bruikbaar zijn voor hergebruikers. De kosten-batenverhouding zal ongunstiger uitvallen en kan zelfs negatief uitkomen naarmate de oorspronkelijke datasets meer persoonsgegevens bevatten. De kosten om de data voldoende te anonimiseren zijn afhankelijk van de technische karakteristieken van dataverzameling.” Desondanks verwacht Van Loenen dat als high-value datasets beschikbaar komen met minder gegevens dan de brondata, de baten nog steeds hoger zijn dan de kosten.

Informatie

Maatschappelijke kosten-batenanalyse open data, F. Welle Donker, B. van Loenen & W.K. Korthals Altes, 2017. Verkrijgbaar via https://repository.tudelft.nl  / uuid:b34165f8-7a62-431f-8b20-6120cafc6ae8 

Contactpersoon: Frederika Welle Donker