Sybrand van der Zwaag

Naam?

Prof. dr. ir. S. (Sybrand) van der Zwaag.

Functie?

Professor Novel Aerospace Materials (NovAM). Verder onder meer wetenschappelijk directeur van het Delft Centre for Materials en drijvende kracht achter het Innovatiegerichte OnderzoeksProgramma (IOP) Self Healing Materials.;

Privé?

‘Ik ben getrouwd, ik heb drie volwassen dochters uit een eerder huwelijk en ben opa van een kleinzoon en kleindochter. Ik ben 56 jaar en geboren in Den Haag. Momenteel woon ik in Schipluiden, mijn 15e woonplaats. Materialen en hun eigenschappen zijn mijn ultieme fascinatie. Als ik ergens bijzondere materialen zie, neem ik die dan ook mee. In mijn kantoor staat bijvoorbeeld een bierblikje van aluminium in de vorm van een biervat. Ieder ander ziet gewoon een bierblikje, maar ik zie het materiaalgebruik: hoe zijn de kristallen bewerkt om tot het gewenste gedrag te komen? Daar ben ik altijd mee bezig.’

Favoriete vrijetijdsbesteding?

‘Sporten! Ik kom uit de Friese tak van de familie, dus schaatsen staat bovenaan mijn prioriteitenlijst. De laatste zeven jaar heb ik de Alternatieve Elfstedentocht op de Weissensee geschaatst: met 100 man op een bergmeer, in de snijdende kou, fantastisch! Verder heb ik aan volleybal, badminton, basketbal en paardrijden gedaan. Ik ben daarnaast een handige doe-het-zelver. Grote delen van ons huis heb ik zelf verbouwd. Ook mag ik graag in onze grote tuin bezig zijn.’

Uw carrière in vogelvlucht?

‘Ik heb materiaalkunde gestudeerd in Delft. Zo kon ik mijn interesse in natuurkunde, scheikunde en wiskunde combineren. Materiaalkunde is een beetje een exclusief vakgebied: ik was de 134e metaalkundig ingenieur in Nederland. Bij de Universiteit van Cambridge ben ik gepromoveerd op mijn onderzoek naar de invloed van regendruppels op supersone vliegtuigen en raketten. We gebruikten daarvoor ultrasnelle camera’s, heel uitdagend! Tot 1992 werkte ik bij Akzo Corporate Research, voor onderzoek naar supervezels. Vervolgens werd ik door de TU Delft gevraagd om hoogleraar te worden met als onderzoeksdoel sterkere staal- en aluminium legeringen te maken vanuit een beter fysisch begrip. Sinds 2002 ben ik hoogleraar bij L&R voor de leerstoel Novel Aerospace Materials (NovAM). Onze groep ontwikkelt nieuwe materialen voor vliegtuigen en satellieten. Een van onze speerpunten zijn de Self Healing materialen, zoals metalen, keramiek, polymeren en coatings, die zichzelf herstellen na beschadiging. Het klassieke denken dat een materiaal dat sterk is automatisch lang meegaat, is verleden tijd. Onze visie is: als het zich kan herstellen, dan gaat het pas lang mee!’

Mooiste gebeurtenis uit uw carrière?

‘Dat  wisselt, maar ik zou zeggen: alles wat ik nog moet ontdekken. Als iets klaar is, ben ik er ook klaar mee.’

Leukste aan uw werk?

‘De diversiteit. Op een gemiddelde dag werk ik ’s ochtends met een eerstejaarsstudent, heb ik daarna overleg met topwetenschappers in mijn vakgebied, en ga ik ’s middags naar het ministerie om uit te leggen waarom onderzoek zo belangrijk is. Bovendien kan ik daar zelf sturing aan geven. Verder stelt mijn werk mij in staat om materialen op subnano-niveau te doorgronden en hun eigenschappen zodanig te veranderen dat er een nieuw product ontstaat dat je kunt gebruiken. Ik heb dus een prachtige baan!’

Grootste uitdaging op dit moment?

‘Het beschermen van het academisch onderwijs en de wetenschap in de komende tijden van bezuiniging. Ik maak me grote zorgen over de toekomst van West-Europa. Alle grote investeringen gebeuren buiten Europa. Zelf denken we dat we van nature veel kennis hebben, maar de realiteit is anders. Als Delft Centre for Materials bijvoorbeeld, moeten we ons afvragen: wat moeten we nu doen om over 15 jaar, in heel andere tijden, nog steeds succesvol te zijn? Mijns inziens moeten we meer regionaal denken, net zoals Duitsland dat doet. Ook moet Nederland meer investeren; zeker in vergelijking met onze oosterburen lopen we daarin fors achter.’

Waarom Delft?

‘Ik vond de baan die ik kreeg aangeboden uitdagend. Maar eerlijk gezegd was een plek bij een andere universiteit ook leuk geweest, in het buitenland bijvoorbeeld. Mijn keuze voor Delft is wel goed uitgepakt. Ik heb een eigen team, cultuur en omgeving kunnen bouwen. Dat vroeg best wat lef, je speelt als het ware in terra incognita. In acht jaar tijd hebben we een chemisch èn een fysisch lab neergezet. Dat was zeer ongebruikelijk en uniek, maar is inmiddels geaccepteerd. We doen onderzoek op nano-niveau en zijn daarmee de enige luchtvaartfaculteit die zo diep gaat.’

Beste eigenschap?

‘Ik ben flexibel genoeg om nieuwe dingen te kunnen bedenken. Zo kan ik dingen combineren die niks met elkaar te maken hebben en er vervolgens iets van maken. Ik ben de man van de nieuwe ideeën. Je zult mij dan ook nooit in de optimalisatiefase zien, maar altijd in het startstadium.’

Minst goede eigenschap?

‘Ik ben ongeduldig. Kwaliteit staat bij mij hoog in het vaandel. Bij gebrek aan kwaliteit ben ik dan ook heel ongeduldig; naar mezelf, maar ook naar mijn medewerkers.’

Welk onderwerp hoort volgens u hoog op de politieke agenda?

‘Dat Nederland nu moet durven kiezen om ook in 2050 nog succesvol te zijn. Er is geld nodig, maar ook een maatschappij met mensen die lef hebben, en sociale cohesie tussen mensen met grote èn kleine economische kansen. We zullen ons moeten instellen op een nieuwe, lagere welvaartsstandaard. We komen uit een uit tijd dat West-Europa een exorbitant hoog welvaartsniveau had. Maar thermodynamisch gezien is het onmogelijk om dit voor de eeuwigheid vast te houden. De welvaart verschuift naar Azië, Zuid-Amerika en het Midden-Oosten, en daar zal Nederland zich op moeten voorbereiden.’

Inspiratiebron?

‘Naast de opvoeding die ik thuis heb gekregen, heb ik het geluk gehad al in het begin van mijn loopbaan twee inspirerende leidinggevenden te ontmoeten. Eerst mijn promotor in Cambridge, John Field. Hij was heel goed in het stimuleren van vrijheid. Daarna mijn baas bij Akzo Corporate Research, John van Aartsen. Hij is een van de beste wetenschappers waar ik ooit mee gewerkt heb. Hij zei weinig, maar wat hij zei was altijd kristalhelder. Als geen ander zette hij je aan het nadenken. Ik probeer dit ook bij mijn groep te doen: kijken wat iemand aan het doen is en dan de goede vragen stellen zodat iedereen maximaal presteert voor zijn/haar kunnen. Met 17 nationaliteiten zijn de cultuurverschillen groot en is de communicatie soms lastig, maar het levert ook boeiende gespreksthema’s op.’

Levensfilosofie?

‘Ik ben gereformeerd protestant. Ik geloof dan ook in taken en verantwoordelijkheden van mijzelf en mijn medewerkers. Humor is daarbij belangrijk: een goede manier om daarmee om te gaan.’