Project 6: Nationale PlasticWatch

De eerste stap: Stand van zaken in beeld brengen

Rijkswaterstaat heeft kennis nodig van de herkomst, transport en verspreiding van zwerfafval, met de nadruk op plastics, dat via de rivieren in de Noordzee belandt. Rijkswaterstaat gebruikt die kennis om te helpen de kunststof(afval)keten beter te sluiten en concreet om te zorgen dat minder zwerfafval in de rivieren komt en doorstroomt naar zee. Alleen het opruimen van het plastic is niet genoeg, het is juist belangrijk om te weten hoe het afval daar terecht komt. Er wordt daarom een citizen science project opgezet, waarbij de burger wordt gevraagd mee te helpen aan het verzamelen van data in het veld. 

Wat

Rijkswaterstaat wil zwerfafval gaan monitoren in haar watersystemen. Diverse niet-gouvernementele organisaties (NGO’s) hebben citizen science al in gebruik genomen om hiermee een beter beeld te krijgen van aanwezigheid, verspreiding en herkomst van zwerfafval op oevers en stranden van zoete rivieren. Rijkswaterstaat wil kijken hoe ze bij kunnen dragen aan deze ontwikkelingen en wil graag leren deze methoden verder te ontwikkelen voor rivierdelta’s met getijden en brak water (zogenoemde estuaria).

Het uiteindelijke doel van het onderzoek is het in kaart brengen van de hoeveelheid plastic dat door deze rivierdelta’s van de Schelde en de Rijn/Maas de oceaan instroomt. Het is belangrijk om te weten op welke wijze  het plastic zich voortbeweegt, zodat we kunnen bijhouden of het vermindert. Misschien kunnen we erachter komen waar en hoe we het plastic het beste kunnen verwijderen, vóórdat het in de zee terecht komt. 

Hoe

Het project is gestart met een onderzoek naar of de eisen die Rijkswaterstaat heeft voor het project haalbaar zijn. De volgende hoofdpunten worden de komende maanden onderzocht:

  • Een systeemanalyse uitvoeren van de Schelde en Rijn/Maas estuaria. Beide estuaria zitten natuurlijk ingewikkeld in elkaar. Door middel van een systeemanalyse kunnen we er in grote lijnen achter komen hoe bepaalde processen werken binnen deze estuaria. Het doel van de systeemanalyse is uit te zoeken waar en wanneer het beste onderzoek kan worden gedaan naar de verspreiding van plastics.
  • Een stakeholder analyse uitvoeren om te begrijpen wie interesse/belang heeft in de resultaten of om te helpen met het onderzoek. Ook komen we er zo achter welke projecten er al worden uitgevoerd op dit gebied.
  • Het testen van verschillende bestaande methodes voor het monitoren van macro en microplastics.
  • Het testen en onderzoeken van hoe we dit het beste met vrijwilligers kunnen doen en waar we aan moeten denken wanneer we citizen science willen toepassen in een dergelijk onderzoek.

UPDATE: Uit een analyse van het WaterLab is gebleken dat er op veel plekken in het land al veel (kleine) initiatieven zijn waarbij er gemeten wordt aan plastic in water. Bij deze initiatieven lijkt er interesse te zijn voor een meer landelijke opzet en samenwerking. Om hierin te faciliteren, organiseren Rijkswaterstaat, het WaterLab, de Hogeschool van Rotterdam (HR) en de HZ University of Applied Sciences op 8 oktober 2020 een stakeholder vergadering. Door in gesprek te gaan met de verschillende initiatieven hopen alle betrokken partijen van elkaar te leren en hun samenwerking te versterken. Het doel is om de verschillende initiatieven te stroomlijnen zodat hun gezamenlijke impact het grootst is. Tijdens de dag komen de volgende vragen aan bod:

1.    Wat wil ieder initiatief bereiken op het gebied van plastic in water? 

2.    Hoe wordt Citizen Science nu gebruikt? 

3.    Welke samenwerkingen lijken er mogelijk binnen het werkgebied? 

4.    Welke maatschappelijke partijen/initiatieven kunnen en willen Citizen Science inzetten en uitvoeren?

Daarnaast zullen er verschillende presentaties door de organiserende partijen gegeven worden. In de middag zijn er vier workshops die de initiatieven kunnen helpen met het verder verbeteren van hun organisatie en meettechniek.

Waarom

Volgens het artikel van Lebreton et al. (2017)  produceren we jaarlijks 311 miljoen ton aan nieuw plastic. Gemiddeld komt er per jaar 8 miljoen ton daarvan in de Oceanen terecht. Het plastic dat in de Oceanen belandt, komt daar door toedoen van de mens. Het afval dat we op straat weggooien, visnetten die achterblijven, maar ook plastic dat verstopt zit in bijvoorbeeld schoonmaakartikelen. Als het plastic in de zee belandt, wordt het meegenomen door stromingen in de waterkolom. Uiteindelijk zorgen deze stromingen ervoor dat er een soort “eiland” aan plastic midden in de oceaan ontstaat. Momenteel is het “eiland” midden op de Stille Oceaan 2 keer zo groot als de Amerikaanse staat Texas, en deze blijft jaarlijks groeien.  

Degradatie en fragmentatie van het plastic tot kleine deeltjes, ook wel microplastics genoemd, kan nare gevolgen met zich meebrengen. Er kunnen hierdoor giftige stofjes uit het plastic vrijkomen in het water. Dieren die in de zee leven zien deze deeltjes als voedsel aan, waardoor het giftige afval zo ook onze voedselketen binnendringt. Uiteindelijk kunnen de microplastics kunnen zich in de lichamen van mensen en dieren ophopen. 

Wie

Een stakeholderanalyse binnen dit project wordt uitgevoerd voor Rijkswaterstaat (trekker en contactpersoon Bert Bellert) in samenwerking met de Hogeschool van Rotterdam (HR), de HZ University of Applied Sciences (HZ) en de TU Delft. Vanuit het WaterLab hebben 6 studenten van de Master Environmental Engineering (TU Delft) een systeemanalyse uitgevoerd onder toezicht van Sandra de Vries. Hiernaast heeft Jacintha Tjia van de TU Delft alle stakeholders in kaart gebracht. Tot slot, Vince van ’t Hoff, van het WaterLab en Universiteit van Wageningen, onderzoekt de waarde van citizen science voor met monitoren van plastics en hij doet een begin onderzoek naar de mogelijke kaders waarin de monitoring plaats kan vinden.