Gesprek & interview Sjaak Clarisse, Gemeente Delft

Op dinsdag 11 augustus ’20 ontmoet ik Sjaak Clarisse, medewerker van de gemeente Delft, op het al hete terras van ‘t Postkantoor aan de Hyppolytusbuurt. We drinken samen een kop koffie terwijl we het over de hitte hebben, en het gevolg van klimaatverandering op de stad Delft.

Met de huidige hittegolf, moeten we natuurlijk goed kijken wat voor effect dat heeft op Delft. Waar liggen de ‘hotspots’?

Het grootste effect van zoveel hitte en droogte, zijn de zettingen. Delft is hoofdzakelijk gebouwd op veen en klei. En veen en klei klinken in wanneer er geen water meer in zit. Met zoveel hitte, daalt de grondwaterstand merkbaar. Met de droge perioden van de afgelopen jaren waren er momenten dat de grondwaterstanden soms wel 1 meter onder het polderpeil kwamen! We houden de grondwaterstanden in de hele stad nauwkeurig in de gaten. Deze waterstanden zijn openbaar toegankelijk.

In de buitenwijken Voorhof en Buitenhof kun je dit nog beter zien. Die zijn erg gevoelig voor zettingen, met hun grote grasvelden en flatgebouwen. Om hier wat aan te doen, moeten we als gemeente meer handvatten krijgen om de grondwaterstanden op peil te houden. We zullen daarom in de komende jaren het riool vervangen en het afvalwater gescheiden van het regenwater gaan afvoeren. En als laatste maatregel zullen we ook de regenwater afvoerbuizen combineren met drainage buizen zodat de gehele wijk volledig gelinkt is met het poldersysteem.

Op het Rietveld kun je de gevolgen van dergelijke zettingen goed zien. “Kijk maar naar deze twee aangrenzende deurposten, waar 1 van de deuren is verkort zodat de drempel verhoogt kon worden en het water niet direct naar binnen kan stromen” vertelt Clarisse

En aan het eind van deze week verwachten we onweersbuien. Wat als die hevig zijn? Waar kunnen we dan mogelijk problemen verwachten?

De Bagijnhof is echt het regenputje van de binnenstad. Het is een laaggelegen gebied, en daarnaast loopt eronder een belangrijk knooppunt van rioleringen. Eigenlijk moeten de afmetingen van deze riolering worden vergroot. Maar ten eerste passen zulke grote buizen niet door de poorten, en ten tweede is er niet genoeg plek in de ondergrond, die zit naast riolering ook al vol met kabels, leidingen en andere noodzakelijke infrastructuur. Wat ze in plaats daarvan zullen doen, is een onderbemaling aanleggen en proberen zoveel mogelijk verhard oppervlak naar de gracht te af te voeren.

In de Klimaatadaptatiestrategie van Delft wordt genoemd dat we naast klimaatverandering rekening zullen moeten houden met een groei tot 2040 van ongeveer 15.000 extra woningen binnen de bestaande stadsgrenzen.  Maar volgens Clarisse is er gewoon niet genoeg plek in de ondergrond om de benodigde infrastructuur te kunnen herbergen.

Een oplossing die veel genoemd wordt, is om de sponswerking van de bodem te vergroten. Dat houdt in dat de bodem wordt ingezet om als een spons water op te nemen wanneer er een overvloed van is, en langzaam weer leeg te lopen wanneer de regenbui ophoudt. Helaas genoeg ziet Clarisse daar in Delft ook geen brood in. “We kunnen de waterstand niet te veel verlagen. Veen en klei vragen om hoge grondwaterstanden om verdroging en klink te voorkomen.”, zegt hij.

Een andere locatie waar vaak problemen optraden, is het Rietveld. Daar hebben ze al het nodige aangepast begin dit jaar. In onderstaande vlog legt Clarisse uit wat het probleem was en hoe ze hier samen met de buurt een oplossing hebben bedacht.

Natuurlijk zal Delft in de komende jaren door klimaatverandering steeds meer met dit soort extreme weersverwachtingen te maken krijgen. Hoe is de gemeente van plan om Delft klimaat adaptief te maken?

We zullen per locatie kleinschalige beslissingen moeten maken, en in gesprek met de bewoners moeten gaan. Dit is natuurlijk erg belangrijk, want een groot deel van de veranderingen die zullen moeten plaatsvinden ligt in privéterrein. Maar beslissingen maken met veel belangen is lastig. Iedereen maakt zich hard voor iets anders. Clarisse legt dit uit met een voorbeeld over parkeerplaatsen. Om de hittestress te verminderen, moeten we eigenlijk minder (zwarte) verharding hebben. Kiezelstenen zijn bijvoorbeeld veel beter voor parkeerplaatsen dan asfalt, beton of klinkers. Ten eerste laat het water door, maar ten tweede zijn ze wit, wat de zonnestralen reflecteert in plaats van opneemt. Maar bewoners zijn bang dat zulke kiezels tegen hun ruiten kunnen worden gegooid. Je kan moeilijk tegen zulke angsten ingaan. Het geeft erg lastige keuzes waar er altijd wel iemand minder blij is. 

We zijn daarnaast afhankelijk van de geplande rioolvervangingsplannen, waar we onze plannen aan moeten aanpassen. Om kosten te besparen is het noodzakelijk om de aanpassingen tegelijkertijd met rioolvervanging te doen. De levensduur van een rioolbuis is 50 jaar. Alles meegenomen zal het een proces van 20 tot 40 jaar zijn om Delft volledig klimaat adaptief te krijgen.

Jullie hebben aangegeven ook interesse te hebben in de regenmetingen die we gezamenlijk gedurende deze twee maanden nemen. Voor wat denken jullie deze metingen te kunnen inzetten?

Met deze regenmetingen hoop ik een geografisch verschil in neerslag te kunnen laten zien in Delft. We doen zelf ook een aantal regenmetingen op de Staalweg (tegenwoordig Olof Palmestraat), Van Houtenstraat en de Hoofboschtunnel, en hebben in de loop van de jaren een patroon ontdekt. Het lijkt erop dat er duidelijk meer neerslag valt ten westen van de Schie, dan ten oosten van de Schie.

Waarom is dit nou belangrijk? Het afvalwater van Delft gaat naar de zuivering Harnaschpolder. Die zuivering is echter binnen nu & 7 jaar op zijn maximale capaciteit. Aangezien het praktisch onmogelijk is om in heel Delft afvalwater en regenwater gescheiden af te voeren, is het heel belangrijk om te zien waar een hogere regenintensiteit is. Want op die plekken zal er dus ook veel meer water door de rioleringsbuizen moeten worden gesluisd.

Als we inderdaad dit patroon kunnen bevestigen, dan kunnen we mogelijk maatregelen nemen om de balans in waterhoeveelheid terug te brengen. We zijn al bezig om een compleet model van het rioleringsstelsel van de harnaspolder te maken. 

Geschreven door Sandra de Vries