De kortste dag is net geweest, maar dit betekent niet dat het vroeg donker wordt in Nederland. Op bewolkte avonden, zorgt lichtvervuiling ervoor dat de nachtelijke hemel van Delft helder oranje kleurt. Laten we gaan ontwerpen voor duisternis, stelt dr. Taylor Stone voor in zijn onderzoek.  

"Pas halverwege mijn promotieonderzoek begon ik meer aan duisternis te denken dan aan verlichting," geeft Dr. Taylor Stone toe, toen hem werd gevraagd wat hem ertoe bracht zich te concentreren op het ontwerpen voor duisternis. Eerder dit jaar verdedigde Stone zijn proefschrift over dit onderwerp bij de faculteit TBM. In zijn proefschrift stelt Stone voor om te ontwerpen voor duisternis door negen waarden van duisternis op te nemen. Toen hij startte met zijn onderzoek was zijn uitgangspunt precies het tegenovergestelde, namelijk gericht op de negatieve effecten van kunstlicht. Voorbeelden van deze effecten zijn energieverspilling; schade aan ecosystemen en dieren in het wild; schadelijke effecten op de gezondheid en het welzijn van de mens; en het niet kunnen ervaren van de nachtelijke hemel.

Dr. Thomas Burdyny

Stone stelt negen ontwerpwaarden voor duisternis voor, die kunnen worden gegroepeerd in vier hoofdcategorieën: ecologie, energie, gezondheid en nachtelijke hemel. (Illustratie: Nina van Wijk)

Negen waarden van duisternis

Als je de negatieve effecten van verlichting wilt aanpakken, dacht Stone, waarom dan niet focussen op de positieve effecten van het tegenovergestelde: duisternis. Door zijn negen waarden (hierboven geïllustreerd) te gebruiken, wil hij een herwaardering maken van wat duisternis is en kan betekenen voor ons, voor onze gezondheid en voor onze omgeving. Klinkt heel rustgevend, aangezien de gemakkelijkst bereikbare nachthemel op Google te vinden is in plaats van in onze directe omgeving. Om zijn filosofie tastbaarder te maken, stelt de dokter van de duisternis praktische toepassingen voor waarin deze waarden kunnen worden gebruikt.

Straatverlichting aanpassen

Een van deze toepassingen is straatverlichting. "Twee dingen lijken op dit moment samen te komen: het gebruik van LED-straatverlichting over de hele wereld en toenemend milieubewustzijn over de negatieve effecten van lichtvervuiling." Deze ontwikkeling kan worden gebruikt in Stone’s perspectief op duisternis. Denk aan donkere hoofdwegen met responsieve verlichting, maar Stone benadrukt dat het doel niet is om kunstmatige verlichting helemaal te elimineren. "We willen een betere balans tussen verlichting en duisternis creëren en de functie van verlichting heroverwegen."

Stap voor stap lichten dimmen

‘Incremental darkening’ is een voorbeeld van een heroverweging van deze balans. Mensen wennen vaak aan hoe hun omgeving eruit ziet, ook aan het helderheidsniveau 's nachts. Het is dan misschien niet zo'n goed idee om alle lichten in het stadscentrum van de ene op de andere dag uit te schakelen. Nieuwe LED-verlichting kan eenvoudig worden gedimd, wat een van de ontwerpoplossingen is die hij voorstelt. “Je kunt de straatverlichting bijvoorbeeld elk jaar een beetje dimmen, zodat mensen eraan kunnen wennen.” Na verloop van tijd zou dit leiden tot minder lichtvervuiling.

Parkeren in het donker

Straatverlichting is een startpunt, maar in zijn onderzoek kijkt Stone verder. Samen met twee collega's stelt hij voor om rekening te houden met het ontwerpen voor duisternis bij autonome voertuigen die op dit moment worden ontwikkeld. “Dit biedt kansen om ontwerpwaarden voor duisternis op te nemen in de ontwerpvereisten.” Stone ziet een wereld waarin parkeergarages donker worden gehouden. De passagiers stappen uit de auto, waarna deze zichzelf parkeert in de garage. "Wat is het doel van verlichting als er geen mensen zijn?"

Implicaties voor veiligheid en onderwijs

Maar hoe zit het met veiligheid? Dat is een van de eerste reacties op zijn ideeën en hij benadrukt dat dit belangrijk is. Stone beschouwt zijn waarden als een startpunt, maar erkent dat ontwerpen voor duisternis sociale, institutionele en juridische implicaties heeft die verdere aandacht behoeven.

Het presenteren van ontwerpwaarden aan een universiteit die ontwerpers en ingenieurs opleidt, creëert een interessante kruisbestuiving, maar Stone heeft nog niet nagedacht over hoe hij zijn ontwerpwaarden in het onderwijs kan integreren. “Dat is zeker een goede vraag. Het zou goed zijn om deze waarden in innovatie te bevorderen. ” Aangezien het nog pionierswerk is, kan het best even duren voordat de waarden naar andere terreinen druppelen. Mogelijk zullen mensen in de toekomst in afgrijzen terugkijken op de nachtelijke oranje lucht en worden sterrennachten weer gewoon.

Bron: TU Delta, auteur Nina van Wijk