Project GGD

Positionering van de allochtone zorgconsulent binnen en vanuit GGD Amsterdam

Het onderzoek in opdracht van de GGD Amsterdam betreft het verhelderen van de rol van communicatie en hindernissen in het communicatieproces in een effectieve positionering en verbetering van draagvlak van VETC-ers. Een allochtone zorgconsulent of voorlichter in eigen taal en cultuur (VETC-er) ondersteunt vanuit de GGD Amsterdam de communicatie tussen allochtone patiënten en hulpverleners. Hoewel VETC-ers vaak gewaardeerd worden door zowel patiënten als hulpverleners, kunnen deze hulpverleners VETC-ers vaker en meer structureel inzetten.

Het projectrapport geeft de resultaten weer van onderzoek naar het creëren van draagvlak voor allochtone zorgconsulenten, en is hieronder te downloaden. Het onderzoek in opdracht van Margriet Lenglet en Arnoud Verhoeff van de GGD Amsterdam is uitgevoerd door Gabrielle Uitbeijerse en Maarten van der Sanden van de onderzoeksgroep Science Education and Communication aan de TU Delft, ondersteund door Frans Meijman van het VU medisch centrum te Amsterdam en in samenwerking met het CVO te Utrecht.

Onderzoeksrapport Positionering allochtone zorgconsulent GGD 2009-08-05 (PDF, 625 kb)

Doel van het onderzoek is de rol van communicatie en hindernissen in het communicatieproces te verhelderen in een effectieve positionering van allochtone zorgconsulenten of voorlichters eigen taal en cultuur (VETC-ers). Met positioneren wordt bedoeld: het afbakenen en definiëren van de functie in relatie tot alternatieven, en een plek geven of inbedden in de organisatie en context.

Probleemanalyse

Het kwalitatieve onderzoek vanuit TU Delft en VUmc start met het uitvoeren van een probleemanalyse in de data van 22 interviews met betrokkenen uit zes respondentgroepen: VETC-ers, teamleiders, leidinggevenden, bestuurders van een zorgverzekeraar, afnemers zoals huisartsen, medewerkers van ouder-en-kindcentra en jeugdgezondheidszorg.

Uit de interviews volgen negen communicatieknelpunten. In een daaropvolgende focusgroep met 8 betrokkenen zijn de knelpunten verder genuanceerd en blijken de meeste knelpunten herkenbaar en relevant als communicatieprobleem. De vier belangrijkste knelpunten te zijn:

  • functieafbakening is onduidelijk, en leidt tot niet-eenduidige positionering;
  • verschillende verwachtingen van het kennisniveau van VETC-ers;
  • inbedding van VETC in GGD is niet solide en financiering is onzeker; 
  • te weinig communicatie tussen verschillende organisatielagen binnen de GGD en tussen beleid en afnemers over functie en taken van VETC-ers.

Voor een heldere en effectieve positionering is het essentieel dat er een eenduidige, unieke kern te onderscheiden is binnen de functie VETC, waarover helder en eenduidig gecommuniceerd kan worden onder meer over afstemming van kennisniveau van de VETC-er. Vanuit deze sterke basis kan de functie ingebed worden in de GGD en in het zorgproces.

Stappenplan

In het onderzoek is een hulpmiddel in de vorm van een stappenplan ontwikkeld om teamleiders en leidinggevenden te ondersteunen bij het ontwerpen van een communicatiestrategie, gebaseerd op theorie van wetenschapscommunicatie en social marketing. Deze strategie kan tot een verbeterde positionering en draagvlak van VETC leiden bij en vanuit de GGD Amsterdam. Een eerste versie van het stappenplan is getoetst met vier teamleiders en naar aanleiding van de evaluatie hiervan verbeterd. De teamleiders vonden het een hulpmiddel dat hen vooral aan het denken heeft gezet over juist een duidelijke heldere invulling van de functie en de heldere communicatie daarover. In bijlage A vindt u de verbeterde versie, waarin de structuur is verhelderd en vragen zijn verwijderd of gewijzigd.

Aanbevelingen

De aanbevelingen voor de GGD Amsterdam zijn gericht op het goed in de organisatie passen van de functie VETC en op mogelijk vervolgonderzoek ter ontwikkeling van het stappenplan:

  • inzetten van het verbeterde stappenplan om een communicatiestrategie te ontwikkelen die aansluit bij de doelgroepen en op de kernfunctie van VETC;
  • afbakenen van de kernfunctie van VETC met uiteenlopende betrokkenen. Opstellen van een protocol voor het inzetten van VETC in het zorgproces en verbeteren van de competenties in aansluiting bij de hulpverleners. Structurele overlegprotocollen kunnen hierbij een sturende en monitorende functie hebben;
  • betrekken van de communicatieafdeling van de GGD als ondersteuning van communicatie uitgevoerd door niet-communicatieprofessionals. Het een en ander kan bijdragen aan een versterking van de corporate reputatie van de GGD-Amsterdam;
  • onderzoeken van de rol van het huidige onderzoeksproces als interventie tot verbetering van bestaande organisatie GGD, zoals het uitvoeren van interviews, stappenplan doorlopen en focusgroepbijeenkomst.

Vervolgonderzoek met betrekking tot het stappenplan geeft meer inzicht in en ontwikkeling van de volgende onderwerpen:

  • evalueren van het herziene stappenplan met leidinggevenden in een werkelijke setting;
  • ontwikkelen van het stappenplan voor andere gebruikersgroep en andere case binnen GGD.

VETC op regionaal niveau

Een mogelijke toekomstige situatie betreft het onderbrengen van de functie VETC op regionaal niveau. Het is belangrijk om de afstand tussen organisatie, teamleider, VETC-er, hulpverlener en patiënt door heldere communicatie te verkleinen. Juist ook de functieafbakening moet steeds helder en eenduidig zijn voor zowel patiënt als hulpverlener. Voor de VETC-er is het belangrijk dat de financiering en continuïteit gewaarborgd blijven. Voorgaande adviezen met betrekking tot organisatie en communicatie blijven in een nieuwe situatie eveneens van kracht. De functie van communicatie protocollen kan eventueel sterker worden aangezet voor een VETC organisatie op regionaal niveau. 

De bijlagen bij het projectrapport 'positionering allochtone zorgconsulent GGD Amsterdam' zijn hieronder digitaal beschikbaar.

Bijlage A1 Verbeterd stappenplan VETC (PDF, 323 kb)

Bijlage A2 Uitkomstenschema bij stappenplan (PDF, 47 kb) 

Bijlage B Vragenlijst analyse-interviews (PDF, 51 kb)

Bijlage C Communicatiestrategieen teamleiders (PDF, 10 kb)

Bijlage D Opzet en draaiboek focusgroep (PDF, 49 kb)

Bijlage E Verbeteringen stappenplan (PDF, 482 kb)

Bijlage F Aanpak data-analyse (PDF, 16 kb)