Tijdens je studie bij Bouwkunde leer je al vroeg na te denken over oplossingen voor maatschappelijke vraagstukken. Een goed voorbeeld is de studietijd van Annemiek Braunius. Als lid van het SUM-studententeam ontwikkelde ze een superduurzame renovatiestrategie én bouwde ze een prototype op The Green Village, het openlucht-laboratorium voor duurzame innovatie op de TU Delft Campus. Met slimme oplossingen voor het verduurzamen en verruimen van de Nederlandse woningvoorraad bedacht het team een manier om de 847.000 verouderde portiekflats in Nederland te behouden. Ze hebben het prototype nu opnieuw opgebouwd in Wuppertal om mee te doen aan de tweejaarlijkse Solar Decathlon Europe.

Iedere dag ziet er anders uit voor Master student Annemiek Braunius. Van blokkenschema’s maken en een team van zo’n zestig studenten aansturen tot het waarborgen van het behalen van deadlines en het leggen van funderingsbalken op de bouwplaats. “Je leert overal wat van. Er is niet een normale dag of week. Soms valt het helemaal om,” lacht Braunius. “Dan heeft iets anders prioriteit en moeten we daaraan werken. Samen een prototype van super duurzame woningen bouwen is ook een uitdaging op zich. Hoe maak je zoiets efficiënt?”

Funderingsbalken leggen in Wuppertal: Annemiek Braunius in actie op de bouwplaats. 

SUM-strategie: toepasbaar op portiekflats en hele woonwijken

Efficiëntie lijkt het sleutelwoord te zijn bij SUM, ofwel ‘Symbiotic Urban Movement’. Het team ontwikkelde een strategie om hele woonwijken met verouderde portiekflats te transformeren naar duurzaam, energieneutraal, inclusief, toegankelijk en divers. Braunius: “Hoe wordt de wijk beter voor iedereen? Met die vraag zijn we aan de slag gegaan om te laten zien hoe je deze factoren samen in kan zetten om op een relatief goedkope manier zoveel mogelijk uitdagingen tegelijk aan te pakken.” Team SUM zet zich daarmee niet alleen in op het winnen van de Solar Decathlon Europe. In de competitie worden tien onderdelen beoordeeld, van de kwaliteit van het architectonisch ontwerp en de energieprestatie tot het wooncomfort en de innovatiekracht. De studenten van het Delftse Dreamteam zetten nog een stap verder en werken samen met woningcorporaties, de gemeente Den Haag en diverse leveranciers om een concrete bijdrage te leveren aan de uitdagingen op de Nederlandse woningmarkt. "We hebben ons gericht op een strategie die toepasbaar is op meerdere gebouwen, net als onze voorgangers MOR en Prêt-à-Loger. Portiekflats omvatten zo’n 11% van de totale Nederlandse woningvoorraad. Dat zijn ruim 847.000 woningen! Met onze strategie kunnen we deze woningen energieneutraal transformeren én extra woonruimte toevoegen,” vertelt Braunius. 

Extra woonlagen, toegankelijkheid en flexibiliteit

De principes van SUM kunnen op gebouwen in heel Europa worden toegepast. Het team stelt voor om de portieken te verwijderen en te vervangen door rolstoelvriendelijke galerijen. Twee extra woonlagen in een lichtgewicht houten constructie maken het rendabel om liften toe te voegen aan de nu vaak lift-loze portiekflats. De gevels en het dak worden voorzien van zonnepanelen voor de productie van energie, de woningplattegronden worden flexibel om ruimte te bieden aan verschillende gezinssamenstellingen en in op begane grond worden publieke functies geïntroduceerd. “Woningen in portiekflats zijn vaak eigendom van woningcorporaties, en zij bezitten vaak meerdere flats in één woonwijk,” legt Braunius uit. “Als je één gebouw op deze manier transformeert is het lastig om de strategie rendabel te maken. Maar als je dit voor de hele wijk zou doen, wordt het zowel rendabel voor de corporatie als voor de mensen die er wonen. In het prototype laten we zien hoe de verschillende aspecten samenwerken.” 

De ontwerpingrepen van SUM: galerijen en een lift, publieke functies in de begane grond en twee superduurzame woonlagen bovenop de bestaande portiekflats.

Een prototype met de nieuwste en slimste technieken

De verschillende invalshoeken van het multidisciplinaire team vertalen zich naar de breedte van het ontwerp en het prototype. Er zijn hele technische aspecten, zoals de warmteterugwinning in de douche waarbij het warme douchewater energie opwekt. Hele praktische aspecten zoals de flexibele plattegronden worden zichtbaar in muren en meubels die verschoven of opgeklapt kunnen worden. “Lang niet iedereen weet hoe duurzame techniek werkt, maar de meeste mensen weten wel hoe ze zouden willen wonen. Daarom is het heel leuk om rondleidingen te geven door het prototype. Dan zie je dat mensen het verhaal snappen en ook zeggen, goh, het is dus mogelijk om dit te doen met een beperkt budget,” vertelt Braunius enthousiast. “Ik ben zelf ook echt een voorstander van het niet slopen van gebouwen. We hebben een hele lichte composiet façade gemaakt en we maken vooral gebruik van gerecycled bouwmateriaal. Dat zijn allemaal praktische stappen naar duurzamer omgaan met zowel de gebouwvoorraad als de materiaalvoorraad. De meeste technieken staan nog in de kinderschoenen en gaan buiten standaard bouwmethodes om. Onze partners komen dan ook vaak langs in het prototype om nog even wat aan te passen en te testen.”

De slaapkamer is ontzettend ruim en flexibel door het opklapbare meubilair. Zelfs het nachtkastje is uit te vouwen.
Door de wand te verschuiven wordt de woonkamer in een handomdraai groter of kleiner.

Het ontstaan van een multidisciplinair studententeam

De ontwerpingrepen van SUM zijn niet zomaar tot stand gekomen. Het enthousiasme van de studenten is de drijvende kracht achter de strategie. Hoe is Braunius eigenlijk in het team terecht gekomen? “Na het afronden van mijn bachelor studie Bouwkunde wilde ik iets anders doen,” weet ze nog. Ze twijfelde tussen de mastertracks Architecture en Management in the Built Environment en besloot, met het werk van MOR in het achterhoofd, te solliciteren voor SUM. Met een klein team van zeven studenten ging ze na de zomer van 2019 op zoek naar meer mensen om het team uit te breiden. Wat een project van twee jaar zou zijn, werd door Covid-19 een project van drie jaar. “We zijn begonnen als een groep Bouwkundestudenten met toekomstvisies en revolutionaire plannen, maar door de gesprekken met partners zijn we ook gaan nadenken over de kosten en oorsprong van onze bouwmaterialen. Die praktische kant is super interessant en zoveel belangrijker dan ik had verwacht. Ons team is ook uitgebreid met studenten van veel meer faculteiten van de TU Delft: Civiele Techniek en Geowetenschappen, Elektrotechniek, Wiskunde en lnformatica én Techniek, Bestuur en Management.”

Het SUM-team en het prototype op The Green Village in Delft.

Zomaar je eigen huis bouwen

Het team van SUM bedacht een eigen teamstructuur, waarin iedereen gelijk staat aan elkaar. Braunius: “Het was wel belangrijk om daarin een weg te vinden. Overleg met dertig mensen tegelijk is niet praktisch als je snel beslissingen moet maken.” Vanuit de verschillende ontwerpcommissies en ondersteunende commissies zin vertegenwoordigers lid van de zogenaamde project board, die op maandagen bijeenkomt om de beslissingen en planning voor de aankomende week te maken. “Je wordt met je neus op de feiten gedrukt. Van een groep mensen die onschuldig nadenkt over teamkleur word je in een pressure cooker een functionerend bedrijf met kosten. Je wordt heel snel serieus genomen door partners, terwijl je nog niets eens bent afgestudeerd. En dan heb je zomaar een eigen huis gebouwd met, inmiddels, een groep vrienden is. Het klinkt als een grote groep, 58, maar we kunnen er oprecht weinig missen.”

Op de bouwplaats zijn alle teamleden hard nodig.

Leren door te doen

Op de bouwplaats van SUM werkt iedereen aan verschillende onderdelen, vaak zonder theoretische voorkennis. “Praktijkervaring helpt om in te zien hoe dingen werken. In de studie Bouwkunde heb je veel vrijheid, maar ik vind het goed om te weten hoe anderen met je ontwerp omgaan. Sommige dingen kun je simpelweg niet bouwen. Die reality check zou in de opleiding vaker terug kunnen komen.” Tijdens de bouw in Wuppertal komt het team deze uitdaging opnieuw tegen. In een tijdsspanne van slechts veertien dagen bouwt SUM het prototype opnieuw op. “We zijn benieuwd naar de andere teams. We hebben het idee dat we alles in het project hebben zitten waar de jury op beoordeelt, maar het is spannend om te zien hoe we het gaan doen in de competitie zelf.” 

In slechts 14 dagen bouwt SUM het prototype opnieuw op in Wuppertal. De studenten werken in shifts van 7 uur ’s ochtends tot 3 uur ’s middags en van 3 uur ’s middags tot 11 uur ’s avonds.

De volgende stap

Wat ze daarna zelf gaat doen? “Ik zou het heel graag willen weten, maar ik ben echt slecht in keuzes maken. Ik ga mijn master Architecture afronden en blijf daarna in de bouw,” denkt Braunius hardop. “Sowieso wil ik binnen de bestaande bouw blijven werken. Je hoeft niet per se het mooiste of nieuwste ontwerp te maken. Als je iets kan transformeren zodat er opeens woningen in kunnen, of mensen kunnen zelf iets klussen… Er staat zo veel leeg! Zorgen dat bestaande bouw getransformeerd kan worden en met de tijd mee van functie kan veranderen. Dat is de toekomst. Daar wil ik aan bijdragen.” 

Meer informatie

De Solar Decathlon Europe 2021/2022 vindt plaats in Wuppertal in Duitsland van 10 tot en met 26 juni 2022. Team SUM doet mee aan de tien onderdelen van de competitie en hoort op vrijdag 24 juni wie de overall winnaar is. Lees hier meer over het project en volg SUM op Facebook, Instagram, LinkedIn en YouTube, of lees dit eerder gepubliceerde artikel.

Neem contact op met SUM via Nikki de Zeeuw.

Vanuit de faculteit Bouwkunde worden de studenten begeleid en ondersteund door:

  • Professor Mauro Overend, Structural Design & Mechanics, afdeling Architectural Engineering and Technology
  • Professor Andy van den Dobbelsteen, Climate Design & Sustainability, Afdeling Architectural Engineering and Technology
  • Professor Hans Wamelink, Design & Construction Management, afdeling Management in the Built Environment
  • Professor Ulrich Knaack, Design of Construction, afdeling Architectural Engineering and Technology
  • Peter de Jong, afdeling Management in the Built Environment
Headerafbeelding: Image by SUM
/* */