13 oktober lancering Tropomi: Wereldwijd de luchtvervuiling in kaart brengen

Satellieten zijn het best beschikbare meetinstrument om wereldwijd menselijke luchtvervuiling op te sporen. Atmosfeeronderzoeker Pieternel Levelt staat aan de basis van de twee meest vooraanstaande satellietinstrumenten, OMI en TROPOMI, die schadelijke luchtvervuilers in de atmosfeer gedetailleerd in kaart brengen. Met het jongste meetinstrument TROPOMI zijn bronnen van luchtvervuiling nog beter te identificeren en te volgen door de tijd. Daarnaast gaat de recente gelanceerde TROPOMI zich richten op het monitoren van belangrijke broeikasgassen.

Luchtkwaliteit

Beide satellietinstrumenten draaien op honderden kilometers hoogte om de aarde en spelen een leidende rol in het monitoren van verschillende luchtvervuilende stoffen die invloed hebben op de luchtkwaliteit en het klimaat. OMI, de voorganger van TROPOMI, meet sinds 2004 en levert tot op de dag van vandaag belangrijke gegevens. Levelt: “OMI heeft nog altijd de langste meetreeks voor stikstofdioxide en zwavelstofdioxide in de atmosfeer en doet het na 13 jaar dienst uitzonderlijk goed, wat heel bijzonder is voor een satellietinstrument."

Met de meetgegevens van beide instrumenten valt van alles af te leiden, tot aan de hoofdreligie van een land toe, vertelt Levelt: "Zo zijn bijvoorbeeld het menselijk handelen en de economische activiteit af te lezen aan de hoeveelheid stikstofdioxide die een land uitstoot. Op religieuze dagen is die hoeveelheid veel kleiner. Je kunt er uit afleiden dat de economische groei in Dubai is gestopt, terwijl de uitstoot van stikstofdioxide toenam in China tot aan 2014, en nog steeds toeneemt in India en Afrika."

Resolutie

De op 13 oktober gelanceerde TROPOMI verschilt op een aantal belangrijke punten van OMI. Zo is de resolutie van het instrument tien keer beter – en dat biedt onderzoekers nieuwe mogelijkheden. Levelt: "TROPOMI heeft een ruimtelijke resolutie van 3,5 bij 7 kilometer, waarmee het mogelijk wordt om verschillende bronnen van luchtvervuiling te identificeren. In een stad als Rotterdam kan bijvoorbeeld de luchtvervuiling boven de haven worden onderscheiden van luchtvervuiling boven het stadscentrum. Het wordt dan ook interessant om te kijken of maatregelen om luchtvervuiling tegen te gaan effect sorteren. De resolutie is ook goed genoeg om een pluim luchtvervuiling in de tijd te volgen, waardoor we beter zicht krijgen op de ontwikkeling van een pluim afkomstig van grotere industriegebieden, of bosbranden."

Broeikasgassen

TROPOMI kan daarnaast twee belangrijke broeikasgassen meten: methaan en de hoeveelheid ozon in de troposfeer, de onderste laag van de dampkring. Deze behoren na CO2 tot de belangrijkste broeikasgassen die een rol spelen in de opwarming van het klimaat, onderstreept Levelt. "Bovendien is ozon in de troposfeer een echte luchtvervuiler, het is giftig. We hebben TROPOMI vanaf het begin gebouwd om deze ozon-concentraties nauwkeuriger te bepalen, ook om meer duidelijkheid te krijgen over de rol die ozon speelt in relatie tot klimaatverandering. Over de hoeveelheid ozon in de troposfeer bestaan namelijk nog grote onzekerheden. Dat geldt overigens ook voor de hoeveelheid stofdeeltjes in de atmosfeer. Daar werken we met TROPOMI ook aan, al blijft dit nog lastiger."

Monitoring

Er is maar een manier om hierover meer duidelijkheid te krijgen, zegt Levelt: meer metingen en meer kennis opbouwen. "Monitoren, het verkrijgen van goede en nauwkeurige metingen, dat is onze belangrijkste rol. TROPOMI is zeker niet het enige instrument daarvoor, maar levert wel een zeer belangrijke bijdrage."

Meten met satellieten biedt zo stevig houvast om uitstoot van luchtvervuilende stoffen te monitoren, besluit Levelt. De kennis over hoeveel luchtvervuilende stoffen er worden uitgestoten, is op dit moment vooral gebaseerd op informatie aangeleverd door overheidsdiensten of bedrijven. "Terwijl je met één satelliet de luchtvervuiling op de hele wereld in kaart kunt brengen. We kunnen zo satellieten uitstekend inzetten als verificatieinstrument. Niet alleen voor Nederland, maar wereldwijd."

Over TROPOMI

Het TROPOMI project wordt gerealiseerd in opdracht van het Netherlands Space Office (NSO), en wordt gefinancierd door de ministeries van Economische Zaken, van Infrastructuur en Milieu, en van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, en door de Europese ruimtevaartorganisatie ESA.

Het TROPOMI-instrument is ontworpen en gebouwd in opdracht van de Nederlandse overheid en de Europese ruimtevaartorganisatie ESA. KNMI levert de hoofdonderzoeker, en SRON de co-hoofdonderzoeker. De hoofdaannemer van TROPOMI is Airbus Defence and Space Nederland. Het opto-mechanische ontwerp is van TNO. De ontwikkeling van de TROPOMI dataproducten is een samenwerkingsproject van instituten uit Nederland, Duitsland, België, Groot Brittannië en Finland.

Meer informatie

Gepubliceerd: oktober 2017