Onderzoek naar voorkeuren van Nederlanders over de volgorde van vaccinatie en het coronapaspoort

Wetenschappers van de TU Delft en de Erasmus Universiteit Rotterdam hebben een onderzoek gedaan naar de voorkeuren van Nederlanders voor verschillende varianten van het coronapaspoort en de volgorde van vaccinatie in de groep gezonde Nederlanders tussen de 18 en 60 jaar. Zij onderzochten deze voorkeuren onder 1500 Nederlanders die representatief zijn voor de Nederlandse bevolking.

Tot en met 12 april kan iedere Nederlander vanaf 18 jaar meedoen met het onderzoek. Die resultaten worden ook meegenomen in de definitieve rapportage.

Inzicht in voorkeuren is belangrijk

Vanaf mei zijn gezonde Nederlanders tussen de 18 tot 60 jaar oud zonder medische indicatie aan de beurt voor vaccinatie. Het gaat hier om een groep van 7.1 miljoen Nederlanders. Voorkeuren van Nederlanders voor de verschillende keuzes die de overheid kan maken over de volgorde van vaccinatie binnen deze groep zijn nog niet in kaart gebracht. Ook is het nog onduidelijk welke voorkeuren Nederlanders hebben met betrekking tot het coronapaspoort. Om goed geïnformeerde beslissingen te nemen is het voor beleidsmakers van belang te weten wat er leeft in de samenleving. Dit onderzoek stelt de overheid in staat om de voorkeuren van burgers mee te wegen in hun beleid.

Volgorde van vaccinatie

Volgens het meest recente vaccinatieschema, heeft het Kabinet ervoor gekozen dat de groep gezonde Nederlanders tussen de 18 en 60 jaar van oud naar jong gevaccineerd zal worden. Dit betekent dat de groep van 50 tot 60-jaar vanaf half mei als eerst een oproep krijgt en de groep van 18 tot 29 jaar vanaf eind juni als laatst een oproep krijgt. In de media zijn er regelmatig oproepen om bepaalde groepen voorrang te geven op vaccinatie, zoals onderwijzers en politieagenten of juist jongeren. We vroegen Nederlanders om vijf mogelijke strategieën voor de volgorde van vaccinatie onder gezonde Nederlanders tussen de 18 en 60 jaar oud te rangschikken en te beoordelen op basis van hun voorkeur: 1) van oud naar jong, de huidige strategie van het Kabinet; 2): van jong naar oud vaccineren. De strategie van het Kabinet, maar dan in omgekeerde volgorde; 3) mensen die in cruciale beroepen werken eerst, zoals onderwijs of kinderopvang, ordehandhaving, hulpdiensten en openbaar vervoer; 4) mensen die in medische contactberoepen werken eerst, zoals fysiotherapeuten, tandartsen en verloskundigen; en 5) mensen met een mantelzorgverklaring eerst.

Voorlopige resultaten

In de representatieve groep zien we dat voorkeuren van deelnemers voor de volgorde van vaccinatie afwijken van het voornemen van het Kabinet om van oud naar jong te vaccineren. Voorrang geven aan mensen die in medische contactberoepen werken krijgt de meeste steun, gevolgd door het starten met mensen die in cruciale beroepen werken. De strategie “van jong naar oud vaccineren” kan op de minste steun rekenen. Dit geldt voor alle subgroepen die we tot nu toe hebben kunnen analyseren (verschillende leeftijdsklassen, mannen/vrouwen, opleidingsniveaus).  Jongeren zijn wel iets positiever over deze strategie dan ouderen. Ouderen zijn positiever dan jongeren over het geven van voorrang aan medische contactberoepen. Mensen die het risico van besmetting en ziek worden na besmetting met corona hoger inschatten voor zichzelf, zien meer in de strategie “van oud naar jong vaccineren”. Tot slot valt op dat mensen die ouder zijn dan 60 jaar of een medische indicatie hebben een relatief sterke voorkeur hebben voor het voorrang geven aan mantelzorgers.

 

Coronapaspoort

Daarnaast vroegen we de deelnemers aan het onderzoek of ze het eens zouden zijn met het invoeren van een nationaal coronapaspoort dat extra vrijheden geeft aan mensen die niet besmettelijk zijn, omdat ze het COVID-19 vaccin hebben gekregen, een recente negatieve coronatest kunnen laten zien of aantoonbaar al besmet zijn geweest. Deelnemers aan het onderzoek konden middels een keuze-experiment aangeven welke extra vrijheden mensen met een nationaal coronapaspoort zouden moeten krijgen. De opties die respondenten kregen voorgelegd waren vrijheden voor bezitters van een coronapaspoort op het gebied van samenkomen in groepen (binnen en buiten), het bezoeken van uitgaansgelegenheden (o.a. cafés, restaurants, musea, bioscopen en grote evenementen) en het bezoeken van sportgelegenheden. Deelnemers konden de regering ook adviseren om het nationaal coronapaspoort helemaal niet in te voeren.

Voorlopige resultaten

We zien dat deelnemers heel verschillend denken over de wenselijkheid van een coronapaspoort. We kunnen de deelnemers grofweg opdelen in vier groepen. Groep 1 is sterk tegen de invoering van een nationaal coronapaspoort. In deze groep zitten vooral deelnemers tussen de 40 en 60 jaar die zich niet willen laten vaccineren. Groep 2 is juist zeer positief over een nationaal coronapaspoort, met name als dit extra vrijheden geeft voor het bezoeken van de horeca en winkels en het beoefenen van binnensport. Dit zijn vooral 60-plussers. Groep 3 is gematigd positief over een nationaal coronapaspoort, met name als dit de mogelijkheid biedt om samen te komen in grotere groepen en om winkels te bezoeken. In deze groep zitten vooral laagopgeleide mannen onder de 40 jaar en boven de 60 jaar. Groep 4 is negatief over een nationaal coronapaspoort, maar deze groep kan eventueel over de streep worden getrokken als dit ervoor zorgt dat horeca, winkels en de bioscoop weer snel toegankelijk zijn. In deze groep zitten vooral vrouwen die bereid zijn zich te laten vaccineren.

Mensen die het idee hebben dat zij een hoge kans hebben om besmet te raken met het coronavirus zijn veel positiever over het invoeren van een coronapaspoort dan mensen die denken dat zij een lage kans hebben om besmet te raken. Een mogelijke verklaring is dat er door de invoering van een coronapaspoort ‘safe havens’ ontstaan waar mensen die denken risico te lopen zich veilig genoeg voelen om heen te gaan.

Waarom openstellen voor alle Nederlanders?

De bruikbaarheid van onderzoek naar voorkeuren van Nederlanders over overheidsbeleid is optimaal als twee kernwaarden geborgd zijn. Ten eerste is dat ‘representativiteit’. De deelnemers aan het onderzoek moeten een goede afspiegeling zijn van de Nederlandse bevolking. Dit realiseren we door te doen met een representatieve steekproef. Ten tweede is dat ‘inclusiviteit’. Alle Nederlanders die hun voorkeuren willen doorgeven aan de overheid moeten de kans krijgen om aan het onderzoek deel te nemen. Dit borgen we door het onderzoek open te stellen voor alle Nederlanders boven de 18 jaar. Aan het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport rapporteren wij over de voorkeuren van beide groepen en het ministerie kan beide gebruiken als puzzelstukjes voor het maken van beleid over het coronapaspoort en de volgorde van vaccinatie.

Wie is de opdrachtgever van dit onderzoek?

De gegevensverzameling voor dit project wordt gefinancierd vanuit het TU Delft Covid-19 response fund. De onderzoekers hebben het onderzoek zelf opgezet en uitgevoerd. Zij ontvangen verder geen financiering voor dit onderzoek. Er is met het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport afgesproken dat de onderzoekers de resultaten met het ministerie delen en dit is ook gecommuniceerd aan de deelnemers van het onderzoek.  

Contact: Niek Mouter, TU Delft

Adviseur wetenschapscommunicatie TU Delft, Carola Poleij, c.poleij@tudelft.nl; 06-41611510

 

FAQs

1) Waarom is het belangrijk om dit onderzoek te doen?

Vanaf mei zijn gezonde Nederlanders tussen de 18 tot 60 jaar oud zonder medische indicatie aan de beurt voor vaccinatie. Het gaat hier om een groep van 7.1 miljoen Nederlanders. Voorkeuren van Nederlanders voor de verschillende keuzes die de overheid kan maken over de volgorde van vaccinatie binnen deze groep zijn nog niet in kaart gebracht. Ook is het nog onduidelijk welke voorkeuren Nederlanders hebben met betrekking tot het coronapaspoort. Om goed geïnformeerde beslissingen te nemen is het voor beleidsmakers van belang te weten wat er leeft in de samenleving. Dit onderzoek stelt de overheid in staat om de voorkeuren van burgers mee te wegen in hun beleid.

2) Wat gebeurt er met de resultaten van het onderzoek

De resultaten van het onderzoek worden voorgelegd aan het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Iedereen die dat wil kan tot en met 12 april ook zijn voorkeuren kenbaar maken in dit onderzoek. Zowel de resultaten van de representatieve steekproef als de resultaten van de Nederlanders die op eigen initiatief hebben deelgenomen worden meegenomen in de definitieve rapportage. De overheid is niet gebonden aan de resultaten van het onderzoek. Het onderzoek is niet uitgevoerd in opdracht van de overheid en wordt gefinancierd vanuit het TU Delft COVID-19 Response Fonds. Beleidsmakers dienen uit een grote hoeveelheid informatie, en in grote onzekerheid, keuzes te maken met verstrekkende gevolgen. De resultaten van ons onderzoek zijn daarbij een puzzelstukje van deze immense puzzel.

3) Kan je het ook oneens zijn met het invoeren van een coronapaspoort?

Jazeker. Bij elke vraag konden deelnemers aangeven dat ze geen coronapaspoort zouden aanbevelen.

4) Hoe zijn de deelnemers aan de enquête geselecteerd?

Er is een random steekproef getrokken uit het panel van Dynata met als doel dat deze steekproef representatief is voor Nederlanders van 18 jaar en ouder op de kenmerken geslacht, leeftijd en opleidingsniveau.

Header foto door Lukas via Unsplash