De voorkeuren van Nederlanders ten aanzien van de beleidsopties rondom het COVID-19 vaccin

De kans is groot dat er ook in Nederland op korte termijn effectieve en veilige COVID-19 vaccins beschikbaar zijn. Om COVID-19 goed onder controle te kunnen houden moet ongeveer 70% van de Nederlanders een vaccin nemen. De overheid kan ervoor kiezen mensen actief te stimuleren om een vaccin te nemen. Er is draagvlak onder Nederlanders voor invoering van een vaccinatiebewijs dat bij een uitbraak beperkingen oplegt aan mensen die zich niet laten vaccineren en dus meer vrijheden geeft aan mensen die het vaccin wel nemen. 64% vindt dat de overheid moet proberen om zoveel mogelijk Nederlanders te overtuigen om het COVID-19 vaccin te nemen, 13% is het hiermee oneens. Zo blijkt uit representatief onderzoek onder 1.640 Nederlanders dat is uitgevoerd door wetenschappers van de TU Delft, Erasmus Universiteit Rotterdam, het RIVM, Universiteit Maastricht en Roskilde University.

Groot draagvlak voor ‘vaccinatiebewijs light’

Respondenten konden in dit keuze-experiment kiezen uit negen beleidsopties om de vaccinatiegraad te verhogen, bijvoorbeeld door gevaccineerden te belonen of beperkingen op te leggen aan mensen die zich niet laten vaccineren. Het draagvlak voor een vaccinatiebewijs light is groot onder Nederlanders. Zo zou 73% van de respondenten de optie waarin gevaccineerden een vaccinatiebewijs krijgen waarmee zij op bepaalde plaatsen mogen blijven komen (zoals winkels, horeca, verpleeghuizen, fitnesscentra en het openbaar vervoer) wanneer er in hun regio een uitbraak van het virus is aanbevelen aan de overheid. Mensen die niet gevaccineerd zijn mogen tijdens een uitbraak worden geweigerd. 71% van de respondenten is voorstander van een vaccinatiebewijs waarmee  alleen mensen die het vaccin hebben genomen op bepaalde plaatsen mogen komen waar grote groepen mensen bij elkaar komen en het niet mogelijk is 1,5 meter afstand te houden (zoals concerten, festivals, sportwedstrijden en andere grootschalige bijeenkomsten).

De sympathie voor beide beleidsopties wordt groter als er sterfgevallen mee worden voorkomen, maar slaat om naar negatief wanneer ze gepaard zouden gaan met een belastingverhoging van meer dan 300 euro per huishouden (en er geen positieve effecten zouden zijn op het voorkomen van sterfgevallen, het voorkomen van blijvende gezondheidsschade en het voorkomen van inkomensverlies onder Nederlandse huishoudens).

In beide opties spreken we over een ‘vaccinatiebewijs light’, omdat de maatregel pas ingaat als alle Nederlanders de kans hebben gekregen om zich te laten vaccineren. Bovendien geldt de eerste variant van het vaccinatiebewijs alleen tijdens een uitbraak van het coronavirus in de regio, en de tweede variant alleen voor grote evenementen zoals concerten, festivals en sportwedstrijden.

Verschillende redenen

Er zijn verschillende redenen waarom ondervraagden een ‘vaccinatiebewijs light’ aantrekkelijk vinden. “Ze ervaren het vaccinatiebewijs als een vorm van beloning voor sociaal goed gedrag en ze vinden belonen beter dan straffen. Daarnaast zorgt het vaccinatiebewijs er mogelijk voor dat economische activiteiten kunnen doorgaan bij een uitbraak en respecteert deze beleidsoptie de vrije keuze van het individu om het vaccin wel of niet te nemen. De deelnemers vinden het vaccinatiebewijs dus een acceptabele en proportionele vorm van overheidsingrijpen. De nadelen voor de mensen die het vaccin niet nemen zijn klein en de voordelen voor de maatschappij zijn groot als het helpt om sociale en economische activiteiten op gang te houden

Het valt op dat ook de helft van de respondenten die zelf zegt het vaccin waarschijnlijk niet te nemen het vaccinatiebewijs light aanbeveelt aan de overheid.

Een vaccinatiebewijs lijkt me handig om ingeënte mensen een voordeel te geven en het lijkt me een veilige manier om meer te kunnen organiseren voor mensen. Dat kan bij evenementen waar veel mensen aanwezig zijn, helpen om het veilig te houden.

Man die het vaccin waarschijnlijk niet zal nemen

Dat zij die zich laten vaccineren meer vrijheden krijgen, begrijp ik. De keuzevrijheid staat hoog in het vaandel. Er mag niet te veel druk worden uitgeoefend op mensen die zich niet willen laten vaccineren. Het hoeven niet per se religieuze overwegingen te zijn. Er is nog niets bekend over de gevolgen van de vaccinatie op lange termijn. Het vaccineren is te veel een haastklus geworden.

Man die het vaccin zeker niet gaat nemen

1 miljoen euro om een sterfgeval te voorkomen

Het keuze-experiment biedt ook informatie over de manier waarop Nederlanders effecten van de beleidsopties tegen elkaar afwegen. Dit kan als input worden gebruikt voor maatschappelijke kosten-batenanalyses (MKBA’s) voor coronabeleid. Zo blijkt dat respondenten bereid zijn om een belastingverhoging van 0,13 cent per huishouden te accepteren om één sterfgeval als gevolg van het coronavirus te voorkomen. Wanneer we uitgaan van 8 miljoen belastingbetalende huishoudens dan komen we uit op een totale betalingsbereidheid van de Nederlandse bevolking van 1 miljoen euro om één sterfgeval te voorkomen.

Beleidsaanbevelingen: Juridische uitvoerbaarheid & effectiviteit vaccinatiebewijs

Dit onderzoek geeft inzicht in het draagvlak voor verschillende beleidsopties om de vaccinatiegraad te stimuleren. De overheid kan dit inzicht gebruiken om haar vaccinatiestrategie zoveel mogelijk aan te laten sluiten op voorkeuren van Nederlanders. Er is groot draagvlak voor de twee ‘vaccinatiebewijs light’ varianten. Als de politiek deze twee opties wenselijk vindt, kan ze de voorbereiding van de uitvoering ervan gaan opstarten om bijvoorbeeld de juridische uitvoerbaarheid verder te onderzoeken. Ook is het van belang om de invoeringskosten en de effectiviteit van deze maatregelen verder in kaart te brengen. Uit dit onderzoek volgt dat deze beleidsoptie onwenselijk wordt ervaren als de kosten hoger zijn dan 300 euro per huishouden en de beleidsoptie geen effect heeft op de afname van het aantal sterfgevallen of huishoudens met inkomensverlies. Andere varianten van een vaccinatiebewijs zoals een bewijs dat altijd geldt voor winkels, de horeca en verpleeghuizen of een bewijs dat al ingaat in het begin van 2021 zodra de eerste Nederlanders een vaccin krijgen zijn niet meegenomen in dit onderzoek. We raden aan om het draagvlak voor uitgebreidere en andere varianten van het vaccinatiebewijs te onderzoeken.

Waarom dit onderzoek?

Het is belangrijk om deze voorkeuren nu al te onderzoeken omdat de eerste vaccins binnenkort beschikbaar komen en voor sommige beleidsopties voorbereidingen moeten worden getroffen (o.a. aanpassing van wet- en regelgeving). Deze studie kan input geven voor de beleidsvraag of het wenselijk is om de voorbereiding van het uitvoeren van een bepaalde beleidsoptie te starten.

De beleidsopties

Het onderzoek richt zich op de wenselijkheid van negen beleidsopties, die verschillen in mate van interventie (door keuze voor vaccinatie te vergemakkelijken, als norm te profileren, aantrekkelijker te maken door te belonen, of beperkingen op te leggen aan mensen die zich niet laten vaccineren). Deelnemers konden kiezen tussen de volgende beleidsopties:

  1. Mensen krijgen de mogelijkheid om zich thuis te laten vaccineren.
  2. Mensen krijgen de mogelijkheid om zich ’s avonds of in het weekend te laten vaccineren en op alternatieve locaties in de buurt zoals in scholen, buurthuizen en de apotheek of bij een vaccinatiestraat.
  3. Een intensieve publiekscampagne om mensen te stimuleren zich te laten vaccineren. Bekende Nederlanders die zich hebben laten vaccineren proberen als ambassadeurs mensen te overtuigen.
  4. Volwassenen die zich niet laten vaccineren betalen eenmalig 250 euro extra voor hun zorgverzekering. Er wordt een uitzondering gemaakt voor mensen die om medische redenen niet gevaccineerd mogen worden.
  5. Volwassenen die zich wel laten vaccineren ontvangen eenmalig een korting van 100 euro op hun zorgverzekering;
  6. Mensen die zich laten vaccineren krijgen een vaccinatiebewijs waarmee zij op bepaalde plaatsen mogen blijven komen (zoals winkels, horeca, verpleeghuizen, fitnesscentra en het openbaar vervoer) wanneer er in hun regio een uitbraak van het virus is. Mensen die niet gevaccineerd zijn mogen tijdens een uitbraak worden geweigerd.
  7. Mensen die gevaccineerd zijn krijgen een vaccinatiebewijs waarmee zij op bepaalde plaatsen mogen komen waar grote groepen mensen bij elkaar komen en het niet mogelijk is 1,5 meter afstand te houden (zoals concerten, festivals, sportwedstrijden en andere grootschalige bijeenkomsten). Mensen die niet gevaccineerd zijn mogen worden geweigerd.
  8. Volwassenen die zich niet laten vaccineren moeten een verplicht adviesgesprek voeren met een arts die een speciale training heeft gevolgd hoe mensen te stimuleren zich te laten vaccineren. Wanneer mensen dit gesprek weigeren krijgen zij een boete van 100 euro.
  9. Volwassenen die zich niet laten vaccineren moeten om de twee weken op eigen kosten (95 euro per keer) een coronatest doen wanneer er in hun regio een uitbraak van het virus is, of gedurende de uitbraak in thuisisolatie blijven.

Het keuze experiment

Dit onderzoek meet via een keuze-experiment de voorkeuren voor (kenmerken van) deze negen beleidsopties om vaccinatie te stimuleren onder een random getrokken steekproef van 1.640 Nederlanders. Deelnemers moesten negen keer kiezen tussen twee beleidsopties. Deze beleidsopties verschilden steeds in hun invloed op de afname van het aantal sterfgevallen, het aantal mensen met blijvende gezondheidsschade en het aantal huishoudens met substantieel inkomensverlies. Bij ongeveer de helft van respondenten bevatte de keuze bovendien een eenmalige belastingverhoging die nodig zou zijn om de beleidsoptie te bekostigen. Daarnaast werden de deelnemers steeds gevraagd om aan te geven of zij de gekozen beleidsoptie ook daadwerkelijk aan de overheid zouden adviseren of niet.

Voorbeeld van een keuzetaak zoals respondenten die te zien kregen

Veelgestelde vragen (FAQs)

/* */